दाङ – पछिल्ला दुई दशकमा भारतले विज्ञान तथा प्रविधिको क्षेत्रमा उल्लेखनीय प्रगति हासिल गर्दै विश्वमञ्चमा आफ्नो छुट्टै पहिचान बनाएको छ । अन्तरिक्ष अनुसन्धान, डिजिटल प्रविधि, कृत्रिम बुद्धिमत्ता, जैविक विज्ञान, रक्षा प्रविधि र स्टार्टअप क्षेत्रमा भएको तीव्र विकासले भारतलाई विश्वका अग्रणी वैज्ञानिक राष्ट्रहरूमध्ये एकका रूपमा स्थापित गरिरहेको छ ।
भारतको अन्तरिक्ष अनुसन्धान संस्था भारतीय अन्तरिक्ष अनुसन्धान संस्था ( आईएसआरओ ) ले कम लागतमा उच्च सफलता हासिल गर्दै विश्वको ध्यान आकर्षित गरेको छ । ३ अप्रिल १९८४ मा भारतीय वायुसेनाका पाइलट राकेश शर्मा सोभियत संघको Soyuz T-11 अन्तरिक्षयानमार्फत अन्तरिक्ष पुग्ने पहिलो भारतीय बनेका थिए । उनले करिब ७ दिन २१ घण्टा अन्तरिक्षमा बिताएका थिए । त्यसपछि भारतले अन्तरिक्ष अनुसन्धानमा निरन्तर नयाँ सफलता हासिल गर्दै आएको छ ।
२४ सेप्टेम्बर २०१४ मा भारतको मंगलयान पहिलो प्रयासमै मंगल ग्रहको कक्षमा पुग्ने विश्वकै पहिलो अभियान बन्यो । त्यस्तै २३ अगस्ट २०२३ मा चन्द्रयान–३ ले चन्द्रमाको दक्षिणी ध्रुवमा सफल अवतरण गर्दै विश्व इतिहास रच्यो । उक्त उपलब्धिले भारतको वैज्ञानिक क्षमता र प्राविधिक दक्षतालाई अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा थप स्थापित गरेको छ । भारतको गगनयान परियोजनामार्फत स्वदेशी अन्तरिक्षयानबाट भारतीय अन्तरिक्ष यात्रीलाई अन्तरिक्षमा पठाउने तयारी पनि भइरहेको छ ।
अन्तरिक्ष उपलब्धिसँगै भारतले डिजिटल प्रविधिमा पनि उल्लेखनीय सफलता हासिल गरेको छ । आधार प्रणाली, UPI डिजिटल भुक्तानी सेवा तथा डिजिटल सार्वजनिक पूर्वाधारले करोडौँ नागरिकको दैनिक जीवनलाई सहज बनाएको छ । भारतको डिजिटल मोडेललाई अहिले विश्वका धेरै मुलुकले अध्ययन गरिरहेका छन् ।
कृत्रिम बुद्धिमत्ता, रोबोटिक्स, क्वान्टम कम्प्युटिङ तथा साइबर सुरक्षाजस्ता क्षेत्रमा भारतले लगानी बढाइरहेको छ । विश्वका प्रमुख प्रविधि कम्पनीहरूले पनि भारतलाई अनुसन्धान तथा विकास (R&D) केन्द्रका रूपमा विस्तार गरिरहेका छन् । त्यस्तै भारत विश्वको तेस्रो ठूलो स्टार्टअप इकोसिस्टमका रूपमा स्थापित भई लाखौँ युवालाई उद्यमशीलता र रोजगारीको अवसर प्रदान गरिरहेको छ ।
रक्षा प्रविधिमा पनि भारतले उल्लेखनीय आत्मनिर्भरता हासिल गरेको छ । ब्रह्मोस सुपरसोनिक मिसाइल, तेजस लडाकु विमान, आकाश हवाई रक्षा प्रणाली तथा स्वदेशी युद्धपोत र ड्रोन विकासले भारतको सुरक्षा क्षमता सुदृढ बनाएको छ । विज्ञान तथा प्रविधिमा भएको यस तीव्र विकासले भारतको अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिष्ठा उल्लेखनीय रूपमा बढाएको छ ।
अन्तरिक्ष अनुसन्धानदेखि डिजिटल नवप्रवर्तनसम्मका उपलब्धिले भारतलाई विश्वका प्रभावशाली वैज्ञानिक राष्ट्रहरूमध्ये एकका रूपमा स्थापित गरेको छ । अनुसन्धान, नवप्रवर्तन र आधुनिक प्रविधिमा निरन्तर लगानी गर्दै भारतले आगामी दिनमा मानव अन्तरिक्ष अभियान, कृत्रिम बुद्धिमत्ता, हरित ऊर्जा र अत्याधुनिक प्रविधिका क्षेत्रमा अझ सशक्त भूमिका निर्वाह गर्ने अपेक्षा गरिएको छ ।
विज्ञान र प्रविधिको क्षेत्रमा भारतले हासिल गरेका उपलब्धिहरू केवल राष्ट्रिय गौरवका विषय मात्र होइनन् विकासशिल राष्ट्रहरूले दृढ इच्छाशक्ति, अनुसन्धानमा लगानी र वैज्ञानिक सोचमार्फत विश्वस्तरीय सफलता हासिल गर्न सक्छन् भन्ने प्रेरणादायी उदाहरण पनि हुन् ।
प्रतिक्रिया दिनुहोस्