काठमाडौं – नेपाल र भारतबीचको परम्परागत सम्बन्ध आजभोलि केवल राजनीतिक र भौगोलिक सीमामा मात्र सीमित छैन । बदलिँदो वैश्विक र क्षेत्रीय परिवेशसँगै दुई छिमेकी मुलुकबीचको कूटनीति अब भौतिक कनेक्टिभिटी, डिजिटल प्रविधि र ऊर्जा साझेदारीको नयाँ क्षितिजतर्फ अघि बढेको छ । विकास भएका नवीनतम गतिविधिहरूले दुई देशको कूटनीतिक आयामलाई थप फराकिलो र परिणाममुखी बनाएका छन् ।
पछिल्लो समय नेपाल-भारत यातायात क्षेत्रमा ठूलो फड्को मारिएको छ । जयनगर-कुर्था-भङ्गाहा यात्रीवाहक रेल सेवाको सफल सञ्चालन र जोगबनी-विराटनगर कार्गो रेलको सुरुवातले दुई देशबीचको व्यापारिक ढुवानीलाई निकै सस्तो र छिटो बनाएको छ । यसका साथै रणनीतिक रूपमा महत्त्वपूर्ण मानिएको रक्सौल-काठमाडौँ ब्रोडगेज रेलमार्ग र अन्य पाँचवटा क्रस-बोर्ड रेल लिंकको कामले कूटनीतिक तवरमा नयाँ गति लिएको छ, जसले पारवहन क्षेत्रमा ऐतिहासिक रूपान्तरण ल्याउने निश्चित छ ।
नेपाल र भारतबीच वित्तीय आबद्धता बढाउन UPI-NPI क्रस-बोर्ड डिजिटल भुक्तानी प्रणाली औपचारिक रूपमा सुदृढ भएको छ । यसबाट भारतमा रहेका लाखौँ नेपाली नागरिकले सिधै र सुरक्षित रूपमा नेपालमा पैसा पठाउन सक्ने तथा दुवै देशका पर्यटक एवं साना व्यवसायीले सहजै क्युआर (QR) कोडमार्फत कारोबार गर्न सक्ने वातावरण बनेको छ ।
नेपालको जलविद्युत क्षेत्रमा भारतीय लगानी विस्तार हुनुका साथै नेपालबाट उत्पादित विद्युत भारतीय ग्रिड हुँदै बंगलादेशसम्म निर्यात गर्ने त्रिपक्षीय प्रयासले गति लिएको छ । यसले दक्षिण एसियाली क्षेत्रमै ऊर्जा सुरक्षा र आर्थिक समृद्धिको नयाँ मार्ग प्रशस्त गरेको छ । नेपालको बढ्दो व्यापार घाटा न्यूनीकरण गर्न र नेपाली कृषि तथा स्थानीय उत्पादनलाई भारतीय बजारमा सहज पहुँच दिलाउन नेपाल-भारत व्यापार सन्धिको समयसापेक्ष समीक्षा भइरहेको छ ।
एकीकृत जाँच चौकी (ICP) हरूको स्तरोन्नति र दोधारा-चाँदनी सुख्खा बन्दरगाह निर्माणमा भएको प्रगतिले अन्तरदेशीय व्यापारलाई थप बल पुर्याएको छ । जलवायु परिवर्तनको साझा चुनौती सामना गर्न दुई देशबीच वन, वातावरण र जैविक विविधता संरक्षण सम्बन्धी द्विपक्षीय समझदारी अघि बढेको छ । हिमालयन क्षेत्रको पर्यावरण बचाउन र अन्तरदेशीय जैविक कोरिडोर विकास गर्दै बाघ, हात्ती जस्ता दुर्लभ वन्यजन्तुको संरक्षणमा दुवै देशले एकीकृत रणनीति अपनाएका छन् ।
प्रतिक्रिया दिनुहोस्