लमहीलाई ‘नमूना नगरपालिका’ बनाउने नगरबासीको साझा दायित्व

दाङ – लमही नगरपालिकालाई स्वास्थ्य, शिक्षा, यातायात, खानेपानी लगायतका आधारभूत क्षेत्रमा नमूना पालिका बनाउने लक्ष्य केवल जनप्रतिनिधि वा कर्मचारीको मात्र जिम्मेवारी होइन, यो सम्पूर्ण लमही नगरबासीको साझा दायित्व हो । स्थानीय विकासको वास्तविक आधार भनेकै नागरिकको सक्रिय सहभागिता, जिम्मेवारी बोध र सामूहिक प्रयास हो ।

लमही नगरपालिका भौगोलिक रूपमा सम्भावनायुक्त, कृषि उत्पादनका हिसाबले उर्वर तथा व्यापारिक दृष्टिले महत्वपूर्ण स्थानमा अवस्थित छ । तर यी सम्भावनालाई उपलब्धिमा रूपान्तरण गर्न योजनाबद्ध विकास, पारदर्शिता र जनसहभागिता आजको आवश्यकता हो ।

स्वास्थ्य क्षेत्र
स्वास्थ्य सेवा कुनै पनि समाजको आधारभूत आवश्यकता हो । लमहीमा अस्पताल, स्वास्थ्य चौकी, औषधि आपूर्ति तथा दक्ष जनशक्ति व्यवस्थापनमा अझ धेरै सुधार गर्नु पर्ने आवश्यक देखिन्छ । प्रत्येक वडामा आधारभूत स्वास्थ्य सेवा सुनिश्चित गर्नुका साथै एउटा सुविधा सम्पन्न अस्पताल हुनु पर्छ तर यसका लागि सरकारलाई मात्र दोष दिनु उपयुक्त हुँदैन । नागरिकले पनि नियमित स्वास्थ्य परीक्षण, सरसफाइमा ध्यान र स्वास्थ्यसम्बन्धी सचेतना अपनाउन जरुरी छ ।

शिक्षा क्षेत्र
शिक्षा विकासको मेरुदण्ड हो । लमहीका सामुदायिक विद्यालयहरूको गुणस्तर सुधार, शिक्षकको क्षमता अभिवृद्धि, प्रविधिमैत्री शिक्षण प्रणाली तथा विद्यार्थीमैत्री वातावरण निर्माणमा सबैको ध्यान जान आवश्यक छ । अभिभावक, शिक्षक र स्थानीय सरकारबीच सहकार्य हुन सकेमा मात्र शिक्षामा गुणात्मक सुधार सम्भव हुन्छ । निजी विद्यालयसँग प्रतिस्पर्धा गर्न सक्ने सामुदायिक विद्यालय निर्माण गर्नु आजको मुख्य चुनौती हो ।

यातायात
यातायात पूर्वाधारको विकासले आर्थिक गतिविधिलाई गति दिन्छ । लमही क्षेत्रमा सडक विस्तार, मर्मत तथा व्यवस्थित सार्वजनिक यातायात सेवा आवश्यक छ । ग्रामीण क्षेत्रका सडकहरू स्तरीकरण गरी वर्षभरि सञ्चालनयोग्य बनाउनु पर्छ । यातायातमा अनुशासन, ट्राफिक नियमको पालना र सुरक्षित यात्रा संस्कृतिको विकास पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण पक्ष हुन्, जसमा नागरिकको भूमिका महत्वपूर्ण हुन्छ ।

खानेपानी
स्वच्छ खानेपानी मानव जीवनको आधार हो । लमहीका कतिपय क्षेत्रमा अझै पनि सुरक्षित खानेपानीको पहुँच पूर्ण रूपमा पुगेको छैन । दीर्घकालीन योजना बनाएर पानीका स्रोतहरूको संरक्षण, वितरण प्रणालीको विस्तार र नियमित अनुगमन गर्नु आवश्यक छ । यसमा स्थानीय उपभोक्ता समिति र नागरिकको सक्रिय सहभागिता अपरिहार्य छ ।

सरसफाइ र वातावरण
नमूना पालिका बन्नका लागि सफा र हरियाली वातावरण आवश्यक हुन्छ । फोहोर व्यवस्थापन, प्लास्टिकको प्रयोग न्यूनीकरण, वृक्षारोपण तथा खुला स्थानको संरक्षणमा सबै नागरिक सचेत हुनुपर्छ । “मेरो घर, मेरो टोल, मेरो शहर” भन्ने भावना विकास भए मात्र लमहीलाई स्वच्छ र सुन्दर बनाउन सकिन्छ, अन्यथा यो विषय कल्पनामै सीमित रहनेछ ।

सुशासन र पारदर्शिता
स्थानीय तहमा सुशासन कायम गर्नु विकासको अर्को मुख्य आधार हो । जनप्रतिनिधि र कर्मचारीले पारदर्शिता, जवाफदेहिता तथा इमानदारीका साथ काम गर्नुपर्छ । साथै सचेत नागरिकको हैसियतले गलत कार्यको विकल्प सहितको विरोध गर्ने, सुझाव दिने र निगरानी गर्ने संस्कारको विकास गर्नुपर्छ ।

लमही नगरपालिकालाई नमूना पालिका बनाउने सपना असम्भव कुरा होइन तर यसका लागि योजना मात्र बनाएर पर्याप्त हुँदैन; तिनको प्रभावकारी कार्यान्वयन र निरन्तर अनुगमन आवश्यक हुन्छ । सरकारले नीति बनाउँछ भने त्यसलाई सफल बनाउने जिम्मा नागरिकको पनि हो । यदि प्रत्येक नगरबासीले आफ्नो ठाउँबाट जिम्मेवारी वहन गर्ने हो भने लमही नगरपालिका केवल दाङ जिल्लामै होइन, देशकै नमूना पालिकाका रूपमा स्थापित हुन सक्छ । त्यसैले विकासको मूल मन्त्र एउटै हो “साझा प्रयास, साझा जिम्मेवारी र साझा प्रतिबद्धता ।”