नेपाल–भारत सम्बन्ध स्वास्थ्य, कृषि, व्यापार र प्रविधिसम्म फैलिएको छ । आर्थिक वर्ष २०२३/२४ मा दुई देशबीचको व्यापार ७.८४ अर्ब अमेरिकी डलर पुगेको थियो । अबको आवश्यकता यो सम्बन्धलाई उत्पादन, रोजगारी र प्रविधि हस्तान्तरणसँग जोड्नु हो । स्वास्थ्य, कृषि र उदीयमान प्रविधिमा सहकार्य विस्तार गर्न सके दुवै देशका नागरिकले प्रत्यक्ष लाभ लिन सक्छन् ।
भारतले सन् १९९४ यता नेपाललाई १,००९ वटा एम्बुलेन्स र ३०० वटा स्कुल बस सहयोग गरेको आधिकारिक विवरण छ । अप्रिल २०२४ मा थप ३५ एम्बुलेन्स र ६६ स्कुल बस हस्तान्तरण गरिएको थियो । अब सहकार्यलाई टेलिमेडिसिन, स्वास्थ्यकर्मी तालिम, मेडिकल अनुसन्धान र आपत्कालीन स्वास्थ्य सेवासम्म विस्तार गर्न आवश्यक छ ।
विश्व बैंकको ILO मोडल्ड अनुमानअनुसार सन् २०२५ मा नेपालको कुल रोजगारीमध्ये करिब २३ प्रतिशत कृषि क्षेत्रमा थियो । त्यसैले स्मार्ट कृषि, बीउ, सिँचाइ, ड्रोन, कृषि प्रशोधन, भण्डारण र बजार व्यवस्थापनमा सहकार्यले किसानको आम्दानी बढाउन सक्छ ।
कृषि सहकार्यलाई स्मार्ट कृषि, माटो परीक्षण, मौसम सूचना, ड्रोन, सिँचाइ, कोल्ड–चेन र खाद्य प्रशोधनसम्म विस्तार गर्न सकिन्छ । विशेषगरी सीमावर्ती जिल्लामा कृषि उत्पादन, प्रशोधन, भण्डारण र बजारलाई भारतसँग जोड्न सके किसानले ठूलो बजार पाउन सक्छन्।
एआई क्लाउड कम्प्युटिङ, साइबर सुरक्षा र डिजिटल भुक्तानीमा भारतको अनुभव नेपालका लागि उपयोगी हुन सक्छ । नेपाली भाषा र स्थानीय आवश्यकतामा आधारित एआई विकासमा संयुक्त अनुसन्धान गर्न सकिन्छ ।
नेपालका विश्वविद्यालय, अनुसन्धान संस्था र स्टार्टअपलाई एआई स्रोतमा पहुँच, सीप र संयुक्त अनुसन्धानको अवसर दिन सके नेपाल प्रविधिको उपभोक्ताबाट सह–निर्मातातर्फ अघि बढ्न सक्छ ।
UPI–FonePay अन्तरसञ्चालनले भारतीय पर्यटकका लागि नेपालमा डिजिटल भुक्तानी सहज बनाएको छ । FonePay का अनुसार आर्थिक वर्ष २०८१/८२ मा क्रस–बोर्डर QR मार्फत ९ लाख ८२ हजारभन्दा बढी कारोबार र रु. २.६९ अर्ब बराबरको कारोबार भएको थियो । यसलाई पर्यटनसँगै स्वास्थ्य, कृषि बजार र सीमापार व्यापारमा विस्तार गर्न सकिन्छ । साइबर सुरक्षा र डेटा संरक्षणमा पनि सहकार्य आवश्यक छ ।
आर्थिक वर्ष २०२३/२४ मा ७.८४ अर्ब डलरको द्विपक्षीय व्यापारमध्ये नेपालको भारततर्फको निर्यात ०.८३ अर्ब डलर थियो । व्यापार असन्तुलन घटाउन उत्पादन, गुणस्तर, प्रशोधन र निर्यातयोग्य वस्तु बढाउन आवश्यक छ ।
नेपालमा भारतीय लगानीलाई स्वास्थ्य प्रविधि, कृषि प्रशोधन, डिजिटल सेवा, एआई र निर्यातमुखी उद्योगमा थप परिचालन गर्न सके आर्थिक सहकार्य अझ उत्पादनमुखी बन्न सक्छ ।
अबको प्राथमिकता स्वास्थ्यमा टेलिमेडिसिन, कृषिमा स्मार्ट प्रविधि, एआई तथा डिजिटल सेवामा संयुक्त अनुसन्धान र लगानी हुनुपर्छ । ७.८४ अर्ब डलरको व्यापार र बढ्दो डिजिटल कारोबारले सम्भावना देखाइसकेको छ । चुनौती भनेको यसलाई स्वास्थ्य सेवा, किसानको आम्दानी, रोजगारी र नेपाली नवप्रवर्तनसँग जोड्नु हो ।
प्रतिक्रिया दिनुहोस्